Theo dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, Bộ Công an đề xuất bổ sung tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự là “Người phạm tội bỏ trốn”.
Cơ quan soạn thảo cho rằng việc bổ sung các tình tiết này nhằm hoàn thiện căn cứ để tòa án quyết định hình phạt, bảo đảm công bằng, đồng thời nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm.
Theo quy định hiện hành, khi quyết định hình phạt, tòa án căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, cùng các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng trách nhiệm hình sự.
Tuy nhiên, tình tiết “người phạm tội bỏ trốn” hiện chưa được quy định riêng là tình tiết tăng nặng. Vì vậy, Bộ Công an đề xuất bổ sung để có thêm căn cứ xử lý nghiêm các trường hợp sau khi phạm tội tìm cách trốn tránh pháp luật.
Góp ý về nội dung này, VKSND Tối cao đề nghị cân nhắc quy định “người phạm tội bỏ trốn” là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.
Theo VKSND Tối cao, hành vi bỏ trốn không phải là động cơ, mục đích chính của việc phạm tội mà xuất phát từ tâm lý người phạm tội muốn trốn tránh việc bị pháp luật xử lý. Do đó, cơ quan này cho rằng không nên coi đây là căn cứ để áp dụng tình tiết tăng nặng đối với hành vi phạm tội.
VKSND Tối cao cũng viện dẫn nguyên tắc trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng; người bị buộc tội không có nghĩa vụ chứng minh mình vô tội theo Điều 15 Bộ luật Tố tụng hình sự.
Ngoài ra, pháp luật hiện hành đã có các cơ chế xử lý đối với trường hợp người phạm tội bỏ trốn như truy bắt, truy nã, áp dụng biện pháp tạm giam hoặc điều tra, truy tố, xét xử vắng mặt.
Trường hợp hành vi bỏ trốn đủ yếu tố cấu thành một tội phạm độc lập, người thực hiện có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự, chẳng hạn tội trốn khỏi nơi giam giữ.
Phản hồi ý kiến này, Bộ Công an cho rằng cần phân biệt giữa nguyên tắc người bị buộc tội không có nghĩa vụ chứng minh mình vô tội với hành vi cố ý bỏ trốn nhằm trốn tránh việc bị phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử hoặc thi hành án.
Theo Bộ Công an, hành vi bỏ trốn trong trường hợp này không phải căn cứ chứng minh người đó có tội, mà là yếu tố phản ánh thái độ chống đối, cản trở hoạt động tố tụng.
Hành vi này có thể làm kéo dài thời gian giải quyết vụ án, tăng chi phí tố tụng, gây khó khăn cho việc thu thập chứng cứ, thu hồi tài sản, bảo vệ bị hại, người làm chứng và bảo đảm thi hành án.
Bộ Công an cũng cho rằng các biện pháp như truy bắt, truy nã, tạm giam, điều tra, truy tố, xét xử vắng mặt chỉ là biện pháp tố tụng, không thay thế cho căn cứ lượng hình khi tòa án quyết định hình phạt.
Mặt khác, không phải mọi hành vi bỏ trốn đều đủ yếu tố cấu thành một tội phạm độc lập như tội trốn khỏi nơi giam, giữ hoặc trốn khi đang bị áp giải, đang bị xét xử.
Từ các phân tích trên, Bộ Công an đề nghị giữ nguyên quy định coi “người phạm tội bỏ trốn” là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự trong dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi.
