Giữa những con đường đông đúc của TP.HCM, nhà thờ Tân Hòa (giáo xứ Tân Hòa, hạt Phú Nhuận, Tổng giáo phận TP.HCM) nổi bật với lối kiến trúc Á Đông đậm nét. Công trình đặc biệt này khiến không ít người đi ngang qua phải dừng chân ngắm nhìn, thậm chí nhầm tưởng đây là ngôi chùa.
Bà Hoàng Mai (63 tuổi), giáo dân giáo xứ Tân Hòa cho hay, điều khiến nhà thờ trở nên đặc biệt nằm ở nét kiến trúc riêng khó tìm thấy giữa lòng TP.HCM.
“Nhiều người đi ngang thấy lạ là ghé vào xem. Có người mang máy ảnh đến chụp hình, có người quay video. Họ hay nói nhà thờ nhìn giống đình chùa ngoài Huế nên rất đặc biệt. Nhiều người còn thích không gian xanh mát, yên bình ở đây nữa”, bà Mai kể.
Theo Tổng giáo phận TP.HCM, giáo xứ Tân Hòa đã trải qua hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển trên vùng đất đầm lầy thuộc xã Phú Nhuận, tỉnh Gia Định trước đây, hiện nay ở 525/92 Huỳnh Văn Bánh (quận Phú Nhuận cũ, TP.HCM).
Năm 1958, nơi đây chỉ có một nhà nguyện đơn sơ, xung quanh là những ao nước trồng rau muống. Đến năm 1966, ngôi thánh đường đầu tiên được xây dựng. Năm 1993, giáo xứ hoàn tất công trình Đồi Đức Mẹ.
Đến năm 1995, giáo xứ khởi công xây dựng nhà thờ mới mang đậm dấu ấn văn hóa Việt Nam với tên gọi Thánh Mẫu Điện. Tên gọi này vừa thể hiện lòng sùng kính Đức Maria, vừa mang hơi thở gần gũi của các điện thờ Mẫu trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, trong đó “Mẫu” được hiểu là Đức Mẹ.
Trong quá trình xây dựng nhà thờ mới, giáo xứ tiếp tục hoàn thành nhà chầu Thánh Thể vào năm 2000.
Theo ghi nhận của PV Báo Thanh Niên, Thánh Mẫu Điện hiện đã trở thành cách gọi quen thuộc của nhiều người khi nhắc đến nhà thờ Tân Hòa.
Theo Báo Công giáo và Dân tộc, công trình được xây dựng với chủ ý lấy hình mẫu ngôi đình Việt Nam làm tiêu chuẩn kiến trúc. Nhà thờ có mặt bằng hình vuông với chiều dài mỗi cạnh 37 m và quay mặt về hướng đông nam.
Nhà thờ Tân Hòa được thiết kế theo kiến trúc truyền thống Việt Nam. Sự kết hợp hài hòa giữa cổng tam quan, bậc tam cấp và chính điện tạo nên một trục đối xứng cân đối.
Công trình có 15 bậc tam cấp, được phân chia theo tỷ lệ 3:5, tạo nhịp điệu đều đặn và mang đến cảm giác thư thái cho người nhìn. Việc sử dụng số 3 trong kiến trúc đình làng thể hiện mong muốn về sự hài hòa và may mắn cho cộng đồng.
Một trong những điểm nhấn nổi bật của Thánh Mẫu Điện là hệ mái lợp theo kiểu “chồng diêm”, thường thấy tại đình làng, nhà từ đường và cả các công trình cung đình Huế.
Theo quan sát của chúng tôi, giữa các tầng mái là dải cổ diêm được chia thành các ô hộc. Hệ thống 14 chặng đàng Thánh Giá được bố trí tại đây, bắt đầu từ gian cung thánh và kết thúc ở 2 bên, tạo nên không gian tâm linh đặc sắc kết hợp giữa kiến trúc và tín ngưỡng.
Lối vào được thiết kế theo dạng tam tòa với một cửa chính ở giữa và 2 cửa phụ. Các mái vòm sử dụng cung vòm Roman (sử dụng mái vòm bán cầu hoặc mái vòm nôi với hình bán nguyệt lớn, cửa sổ thường đặt dưới mái vòm hướng về mặt tiền – PV) tạo nên sự giao thoa giữa nét cổ kính và hiện đại.
Cửa gỗ được chạm khắc tinh xảo với nhiều họa tiết quen thuộc trong văn hóa Việt như phượng hoàng, hổ, rồng, hoa cúc, tre…, theo nghệ thuật hình khối.
Bước vào bên trong, du khách dễ dàng bị thu hút bởi hình ảnh hoa văn trống đồng được đặt trang trọng trên nền đá bóng ở giữa nhà thờ. Đặc biệt, hình ảnh Chúa Giêsu chịu tử nạn được đặt tại trung tâm mặt trống đồng.
Hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển, nhà thờ Tân Hòa gây ấn tượng bởi kiến trúc đậm bản sắc Việt giữa lòng TP.HCM.
Sự kết hợp hài hòa giữa tinh thần Kitô giáo và văn hóa truyền thống đã tạo nên nét độc đáo riêng cho Thánh Mẫu Điện, khiến nhiều người không khỏi bất ngờ khi lần đầu ghé thăm.
