Hôm nay (4-7), phiên tòa phúc thẩm xét kháng cáo của hai cựu thiếu tướng quân đội và cựu chủ tịch Tập đoàn Phúc Sơn Nguyễn Văn Hậu (Hậu “Pháo”) bắt đầu bước sang phần nghị án.
Trước đó, trong phần tranh tụng vụ án giao trái phép 63ha đất quốc phòng tại sân bay Nha Trang (cũ), diễn biến phiên tòa không còn xoay quanh mức án dành cho các bị cáo, mà trở thành cuộc đối thoại căng thẳng về cách gỡ nút thắt quyền lợi của 385 người đã bỏ hơn 7.000 tỉ đồng mua đất.
Giữa những tranh luận kéo dài, bị cáo Nguyễn Văn Hậu bất ngờ đưa ra lời cam kết trước tòa rằng, nếu được tiếp tục triển khai dự án mà thất hẹn không giao được đất như thỏa thuận, doanh nghiệp sẽ bồi thường 300% số tiền khách hàng đã nộp.
Tuy nhiên, lời cam kết này vẫn chưa đủ để nhiều người mua đất yên tâm sau gần 10 năm chờ đợi. Không ít bị hại đề nghị Hội đồng xét xử phải đứng ra ghi nhận các thỏa thuận bằng bản án để bảo đảm việc thi hành sau này.
Suốt nhiều ngày xét xử, nội dung được tranh luận nhiều tại phiên tòa không phải là trách nhiệm hình sự của các bị cáo mà là phương án xử lý quyền lợi của hàng trăm người mua đất.
Theo hồ sơ vụ án, 385 người đã nộp hơn 7.000 tỉ đồng cho Tập đoàn Phúc Sơn được xác định là bị hại và được hoàn trả tiền. Tuy nhiên, phần lớn trong số họ kháng cáo vì không muốn nhận lại tiền mà mong tiếp tục thực hiện hợp đồng để được nhận đất.
“Một tỉ của năm 2016 không thể vẫn là một tỉ của năm 2026”, một bị hại nói tại tòa, cho rằng khoản tiền đã bỏ ra cách đây gần 10 năm không còn giữ nguyên giá trị.
Do những vướng mắc pháp lý liên quan việc giao đất trái quy định cùng các sai phạm của nhiều cá nhân trước đây, dự án đến nay vẫn gần như “đắp chiếu”. Phiên tòa vì thế từng phải tạm dừng ba ngày để Hậu “Pháo” tiếp tục thương lượng với các bị hại.
Khi phiên xử mở lại ngày 3-7, ông Hậu cho biết đã có 85 bị hại đồng ý ký văn bản thỏa thuận với Công ty Phúc Sơn để tiếp tục đồng hành, chấp nhận phương án hoàn thiện dự án thay vì nhận lại tiền.
Đáp lại, một phụ nữ đại diện nhóm bị hại lập tức đứng lên cho biết bà “rất bất ngờ” vì không hề biết đến những thỏa thuận này.
Theo bà, chính những trải nghiệm trong lần ký hợp đồng trước khiến nhiều người không còn dễ dàng đặt niềm tin.
Bà cho biết hợp đồng cũ quy định rất chặt trách nhiệm của người mua. Chỉ cần khách hàng vi phạm điều khoản sẽ mất quyền nhận đất và chỉ được hoàn lại tiền gốc. Trong khi đó, hợp đồng gần như không quy định chế tài nếu doanh nghiệp không bàn giao đất đúng cam kết.
“Tôi lo lần này cũng vậy, doanh nghiệp có thể tiếp tục chậm trễ mà không phải chịu bất cứ ràng buộc nào”, người phụ nữ nói.
Ngay sau ý kiến này, Hậu “Pháo” đứng dậy đáp lời.
Bị cáo tuyên bố nếu được tiếp tục thực hiện dự án nhưng sau đó không giao được đất hoặc thay đổi cam kết, Công ty Phúc Sơn sẽ đền bù 300% tổng số tiền khách hàng đã nộp.
“Con số này xuất phát từ lương tâm, để bảo đảm công bằng và minh bạch”, Hậu nói trước tòa.
Theo bị cáo, doanh nghiệp sẽ huy động mọi nguồn lực để tiếp tục hoàn thiện các dự án BT, sử dụng khoản hơn 3.200 tỉ đồng đang quản lý để đầu tư hạ tầng, tạo điều kiện hoàn tất các thủ tục giao đất cho khách hàng.
Hậu cũng khẳng định sẵn sàng thanh lý tài sản, thoái vốn, bán những gì doanh nghiệp có để thực hiện cam kết.
Đáng chú ý, bị cáo đề xuất người mua sẽ không nộp thêm tiền cho Công ty Phúc Sơn như trước mà nộp trực tiếp vào ngân sách tỉnh Khánh Hòa khi cơ quan chức năng xác định giá đất và phát hành thông báo thuế. Doanh nghiệp sẽ không thu bất kỳ khoản chênh lệch nào.
Dù lời hứa đền bù gấp ba tạo nên bước ngoặt trong phần tranh luận, quan điểm của các bị hại vẫn bị chia rẽ.
Một nhóm cho rằng họ sẵn sàng tiếp tục đồng hành cùng Phúc Sơn vì mục tiêu cuối cùng vẫn là được nhận đất.
Đại diện một gia đình mua đất từ năm 2018 cho biết có người mới thanh toán 5-10% giá trị hợp đồng, nhưng cũng có người đã nộp tới 95%.
Theo bà, nếu tỉnh xác định lại giá đất theo quy định mới, người mua sẵn sàng thực hiện phần nghĩa vụ tài chính còn thiếu để dự án được tiếp tục.
“Bây giờ Tập đoàn Phúc Sơn có ý kiến gì không?”, người phụ nữ hỏi trực tiếp Hậu “Pháo”.
Đáp lại, bị cáo nói bản thân có mặt tại tòa vì những sai phạm đã xảy ra và mong các nhà đầu tư tiếp tục đồng hành để cùng tháo gỡ hậu quả.
Tuy nhiên, nhiều bị hại khác vẫn tỏ ra thận trọng. Họ cho rằng lời hứa chỉ thực sự có ý nghĩa nếu được bảo đảm bằng những văn bản có giá trị pháp lý.
Theo đó, họ đề nghị hợp đồng cũ cần được hủy bỏ để ký lại các thỏa thuận mới, trong đó điều khoản phạt 300% phải được ghi nhận rõ ràng và được Hội đồng xét xử công nhận trong bản án để có căn cứ thi hành.
“Có như vậy chúng tôi mới yên tâm”, một bị hại trình bày.
Một số luật sư cũng đặt vấn đề về tính khả thi của những cam kết này. Theo họ, Nguyễn Văn Hậu đang là bị cáo trong vụ án, quyền công dân bị hạn chế, nên cần làm rõ căn cứ pháp lý để đưa ra các cam kết tài chính lớn.
Các luật sư đề nghị người đại diện theo pháp luật hiện nay của Tập đoàn Phúc Sơn hoặc tổng giám đốc mới của doanh nghiệp phải trực tiếp đứng ra cam kết trước tòa, thay vì chỉ dựa vào lời hứa của cá nhân ông Hậu.
Ở một góc nhìn khác, nhiều bị hại cho rằng hợp đồng mua bán được ký với pháp nhân là Tập đoàn Phúc Sơn chứ không phải với cá nhân Nguyễn Văn Hậu.
Theo họ, doanh nghiệp đã nhận và sử dụng hơn 7.000 tỉ đồng của khách hàng để đầu tư hạ tầng, nộp thuế và triển khai nhiều hạng mục. Vì vậy, pháp nhân này phải tiếp tục kế thừa nghĩa vụ, thực hiện hợp đồng hoặc bảo đảm quyền lợi cho người mua.
Trong khi đó, vẫn có những bị hại giữ quan điểm đề nghị tăng hình phạt đối với Nguyễn Văn Hậu hoặc yêu cầu được hoàn trả tiền kèm lãi do vốn bị chiếm dụng trong thời gian dài.
Đại diện Viện kiểm sát cho rằng sự bức xúc của các bị hại là điều dễ hiểu. Nhiều người đã dành dụm tiền nhiều năm để mua đất với mong muốn có nơi an cư hoặc đầu tư cho tương lai nhưng đến nay vẫn chưa nhận được sản phẩm như kỳ vọng. Không ít người nhiều lần phải từ các địa phương ra Hà Nội tham gia tố tụng theo giấy triệu tập.
Khép lại phần tranh luận, nói lời sau cùng, Hậu “Pháo” một lần nữa đề nghị Hội đồng xét xử cho thêm “một, hai ngày” để tiếp tục gặp gỡ, thuyết phục những bị hại còn lại.
